ไนอะซิน หรือวิตามิน B 3
ไนอะซิน หรือวิตามิน B3เกี่ยวข้องกับเมแทบอลิซึมพลังงาน ผิวหนัง และระบบประสาท โดยควรเริ่มจากอาหารก่อน และพิจารณาอาหารเสริมตามบริบทสุขภาพและความปลอดภัย
ภาพรวม
บทบาทในร่างกาย
ไนอะซิน หรือวิตามิน B 3เกี่ยวข้องกับเมแทบอลิซึมพลังงาน ผิวหนัง และระบบประสาท
กลไกการทำงาน
ไนอะซิน หรือวิตามิน B 3มีบทบาทต่อสรีรวิทยาปกติผ่านหน้าที่เฉพาะของสารอาหาร เช่น เอนไซม์ โครงสร้างเซลล์ การส่งสัญญาณ การขนส่ง หรือการควบคุมระบบต่าง ๆ ตามแหล่งอ้างอิงโภชนาการที่เชื่อถือได้
รูปแบบสาร
วิตามินบีละลายในน้ำ แต่รูปแบบ nicotinic acid ขนาดสูงมีฤทธิ์คล้ายยาและมีความเสี่ยงต่อผิวหนัง ตับ และน้ำตาลในเลือด
คำตอบด่วนก่อนเลือกใช้
รูปแบบสารและการดูดซึม
รูปแบบในอาหาร
ไนอะซิน หรือวิตามิน B 3จากอาหารมักมาพร้อมสารอาหารอื่นและเป็นแนวทางแรกที่ควรให้ความสำคัญ
รูปแบบอาหารเสริม
nicotinic acid, niacinamide และ inositol hexanicotinate
การเลือกใช้จริง
เลือกจากความจำเป็น ขนาดที่เหมาะสม ความทนต่อทางเดินอาหาร ยาที่ใช้อยู่ และโรคประจำตัว
เส้นทางการดูดซึมและการออกฤทธิ์
ควรกินคู่กับอะไร และควรเลี่ยงอะไร
Works Well With
Avoid / Use Caution
ช่วงเวลาที่เหมาะกับการรับประทาน
คำถามที่พบบ่อย
niacin flush คืออะไร
เป็นอาการหน้าแดงร้อนวูบวาบจาก nicotinic acid พบได้โดยเฉพาะขนาดสูง และไม่ควรเริ่มขนาดสูงเอง
ไนอะซิน หรือวิตามิน B 3กินกับกาแฟหรือนมได้ไหม
ขึ้นกับชนิดวิตามิน หากเป็นวิตามินละลายในไขมันควรกินพร้อมอาหาร ส่วนวิตามินละลายในน้ำมักยืดหยุ่นกว่า
ไนอะซิน หรือวิตามิน B 3ใครควรระวังเป็นพิเศษ
SP: ผู้ดื่มแอลกอฮอล์มาก ผู้มี malabsorption หรือกินอาหารไม่พอควรประเมินภาวะขาด ส่วนผู้ใช้ขนาดสูงต้องติดตามตับและเมตาบอลิซึม
อาหารและปริมาณอ้างอิง
| ช่วงอายุ/กลุ่ม | ผู้ชาย | ผู้หญิง | ตั้งครรภ์ | ให้นมบุตร | ขีดจำกัดสูงสุด |
|---|---|---|---|---|---|
| 1-3 ปี | 6 | 6 | – | – | UL 10 |
| 4-8 ปี | 8 | 8 | – | – | UL 15 |
| 9-13 ปี | 12 | 12 | – | – | UL 20 |
| 14-18 ปี | 16 | 14 | 18 | 17 | UL 30 |
| 19+ ปี | 16 | 14 | 18 | 17 | UL 35 |
เปรียบเทียบค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ
| ประเทศ/หน่วยงาน | ค่าอ้างอิงที่ใช้บ่อย |
|---|---|
| USA / NIH-FNB | RDA 16/14 mg NE ชาย/หญิง; ตั้งครรภ์ 18; UL 35 |
| Europe / EFSA | PRI ผูกกับพลังงาน 1.6 mg NE/MJ |
| Australia-New Zealand / NRV | RDI 16/14 mg NE ชาย/หญิง |
| Thailand / Thai FDA | ไทย: ใช้ Thai RDI และประกาศ อย./กระทรวงสาธารณสุขสำหรับฉลากและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ควรตีความเป็นขนาดรักษาโรค; ค่ารายผลิตภัณฑ์ต้องตรวจจากประกาศล่าสุดและสูตรจริง |
ตารางนี้ใช้เพื่อเปรียบเทียบแนวคิดของค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ ค่าแต่ละประเทศอาจใช้ชื่อและวิธีคำนวณต่างกัน เช่น RDA, AI, PRI หรือ NRV จึงไม่ควรนำมารวมเป็นค่าเดียว
เปรียบเทียบแหล่งอาหารวิตามินบี 3
| อาหาร | ปริมาณต่อหน่วยบริโภค | Niacin | %DV | กราฟเทียบ %DV | จำนวนหน่วยบริโภคเพื่อถึง 16 mg NE |
|---|---|---|---|---|---|
| ตับวัว | 3 oz | 14.9 mg NE | 93% | 1.1 | |
| อกไก่ | 3 oz | 10.3 mg NE | 64% | 1.6 | |
| ปลาทูน่า | 3 oz | 8.6 mg NE | 54% | 1.9 | |
| ปลาแซลมอน | 3 oz | 8.5 mg NE | 53% | 1.9 | |
| ถั่วลิสง | 1 oz | 4.2 mg NE | 26% | 4 | |
| ข้าวกล้องสุก | 1 ถ้วย | 5.2 mg NE | 33% | 3 |
ร่างกายสร้าง niacin ได้บางส่วนจาก tryptophan แต่ยังควรเน้นอาหารโปรตีนและธัญพืชเสริมวิตามิน
ความปลอดภัย
ภาวะขาด
LOW: ระยะแรกอาจอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ปวดศีรษะ ผิวไวแสง หรือระบบทางเดินอาหารผิดปกติ ขาดรุนแรงทำให้ pellagra ซึ่งมี dermatitis, diarrhea, dementia และอาจรุนแรงถึงเสียชีวิตหากไม่รักษา
ได้รับมากเกินไป
UL: ผู้ใหญ่ UL ของ niacin จากอาหารเสริมหรืออาหารเสริมวิตามินคือ 35 mg/วันสำหรับอาการ flush; ขนาดยาที่สูงกว่านี้ต้องอยู่ในการดูแลแพทย์เพราะเสี่ยงตับอักเสบ น้ำตาลสูง กรดยูริกสูง และอาการหน้าแดงร้อนวูบวาบ
ข้อควรระวัง
ข้อควรระวัง: ระวังในโรคตับ แผลกระเพาะ เบาหวาน gout หรือใช้ยาลดไขมัน ไม่ควรใช้ niacin ขนาดสูงเพื่อไขมันในเลือดด้วยตัวเอง
กลุ่มที่ควรพิจารณาเป็นพิเศษ
SP: ผู้ดื่มแอลกอฮอล์มาก ผู้มี malabsorption หรือกินอาหารไม่พอควรประเมินภาวะขาด ส่วนผู้ใช้ขนาดสูงต้องติดตามตับและเมตาบอลิซึม
แผนที่ความเสี่ยงแบบอ่านเร็ว
LOW: อาการเริ่มต้น
LOW: ระยะแรกอาจอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร ปวดศีรษะ ผิวไวแสง หรือระบบทางเดินอาหารผิดปกติ ขาดรุนแรงทำให้ pellagra ซึ่งมี dermatitis, diarrhea, dementia และอาจรุนแรงถึงเสียชีวิตหากไม่รักษา
UL: ได้รับมากเกิน
UL: ผู้ใหญ่ UL ของ niacin จากอาหารเสริมหรืออาหารเสริมวิตามินคือ 35 mg/วันสำหรับอาการ flush; ขนาดยาที่สูงกว่านี้ต้องอยู่ในการดูแลแพทย์เพราะเสี่ยงตับอักเสบ น้ำตาลสูง กรดยูริกสูง และอาการหน้าแดงร้อนวูบวาบ
Precautions: ปฏิกิริยา/เวลา
ข้อควรระวัง: ระวังในโรคตับ แผลกระเพาะ เบาหวาน gout หรือใช้ยาลดไขมัน ไม่ควรใช้ niacin ขนาดสูงเพื่อไขมันในเลือดด้วยตัวเอง
SP: กลุ่มพิเศษ
SP: ผู้ดื่มแอลกอฮอล์มาก ผู้มี malabsorption หรือกินอาหารไม่พอควรประเมินภาวะขาด ส่วนผู้ใช้ขนาดสูงต้องติดตามตับและเมตาบอลิซึม
ปฏิกิริยาและข้อพิจารณา
ปฏิกิริยากับยา
ปฏิกิริยากับยาขึ้นกับชนิดสารอาหาร ขนาดอาหารเสริม ยาที่ใช้ และโรคประจำตัว ผู้ใช้ยาประจำควรตรวจสอบข้อมูลปฏิกิริยาจากแหล่งทางคลินิกหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
ปฏิกิริยากับอาหาร
การดูดซึมอาจแตกต่างตามองค์ประกอบอาหาร รูปแบบอาหารเสริม ขนาด และเวลาในการรับประทาน โดยควรเริ่มจากอาหารเป็นหลักเมื่อทำได้
บันทึกทางคลินิก
ควรแยกบทบาทจำเป็นของสารอาหารออกจากคำกล่าวอ้างเรื่องประโยชน์ของอาหารเสริม การใช้อาหารเสริมเหมาะเมื่อได้รับไม่เพียงพอ มีความต้องการเพิ่มขึ้น เสี่ยงขาด หรือมีข้อบ่งชี้ทางคลินิก
ระดับหลักฐาน
High for essential nutrient role; nutrient-specific supplementation benefits depend on baseline status and clinical context.