ธาตุเหล็ก
ธาตุเหล็กเป็นแร่ธาตุปริมาณน้อยที่จำเป็นต่อฮีโมโกลบิน ไมโอโกลบิน การขนส่งออกซิเจน เมแทบอลิซึมพลังงาน และพัฒนาการของระบบประสาท
ภาพรวม
บทบาทในร่างกาย
ธาตุเหล็กจำเป็นต่อฮีโมโกลบินและไมโอโกลบิน ช่วยขนส่งออกซิเจน การขนส่งอิเล็กตรอน เมแทบอลิซึมแบบใช้ออกซิเจน และเอนไซม์หลายชนิด
กลไกการทำงาน
ธาตุเหล็กเปลี่ยนสถานะระหว่างเฟอร์รัสและเฟอร์ริก ทำให้จับออกซิเจนและถ่ายโอนอิเล็กตรอนได้ ฮอร์โมน hepcidin ควบคุมการดูดซึมจากลำไส้และการปล่อยเหล็กจากแหล่งสะสม
รูปแบบสาร
แร่ธาตุปริมาณน้อยที่ร่างกายควบคุมการดูดซึมผ่าน hepcidin และเก็บใน ferritin การเสริมควรอิงความเสี่ยงและผลตรวจ
คำตอบด่วนก่อนเลือกใช้
รูปแบบสารและการดูดซึม
รูปแบบในอาหาร
ธาตุเหล็กจากอาหารมักมาพร้อมสารอาหารอื่นและเป็นแนวทางแรกที่ควรให้ความสำคัญ
รูปแบบอาหารเสริม
ferrous sulfate, ferrous fumarate, ferrous gluconate และ iron bisglycinate
การเลือกใช้จริง
เลือกจากความจำเป็น ขนาดที่เหมาะสม ความทนต่อทางเดินอาหาร ยาที่ใช้อยู่ และโรคประจำตัว
เส้นทางการดูดซึมและการออกฤทธิ์
ควรกินคู่กับอะไร และควรเลี่ยงอะไร
Works Well With
Avoid / Use Caution
ช่วงเวลาที่เหมาะกับการรับประทาน
คำถามที่พบบ่อย
ธาตุเหล็กควรกินกับวิตามินซีไหม
วิตามินซีช่วยเพิ่มการดูดซึม nonheme iron จึงมักใช้ร่วมกันได้ แต่ควรแยกจากแคลเซียม ชา และกาแฟ
ธาตุเหล็กกินกับกาแฟหรือนมได้ไหม
แร่ธาตุบางชนิดอาจถูกรบกวนการดูดซึมจากอาหารหรือเครื่องดื่มบางประเภท ควรแยกเวลาหากใช้เพื่อแก้ภาวะขาด
ธาตุเหล็กใครควรระวังเป็นพิเศษ
SP: หญิงมีประจำเดือนมาก ตั้งครรภ์ นักกีฬา endurance ผู้บริจาคเลือด เด็กเล็ก vegan และผู้มีเลือดออกทางเดินอาหารควรประเมิน ferritin/เลือดก่อนใช้ระยะยาว
อาหารและปริมาณอ้างอิง
| ช่วงอายุ/กลุ่ม | ผู้ชาย | ผู้หญิง | ตั้งครรภ์ | ให้นมบุตร | ขีดจำกัดสูงสุด |
|---|---|---|---|---|---|
| 1-3 ปี | 7 | 7 | – | – | UL 40 |
| 4-8 ปี | 10 | 10 | – | – | UL 40 |
| 9-13 ปี | 8 | 8 | – | – | UL 40 |
| 14-18 ปี | 11 | 15 | 27 | 10 | UL 45 |
| 19-50 ปี | 8 | 18 | 27 | 9 | UL 45 |
| 51+ ปี | 8 | 8 | – | – | UL 45 |
เปรียบเทียบค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ
| ประเทศ/หน่วยงาน | ค่าอ้างอิงที่ใช้บ่อย |
|---|---|
| USA / NIH-FNB | RDA 8 mg ชาย; 18 mg หญิง 19-50; ตั้งครรภ์ 27; UL 45 |
| Europe / EFSA | PRI ประมาณ 11 mg ชาย/หญิงหลังหมดประจำเดือน และ 16 mg หญิงก่อนหมดประจำเดือน |
| Australia-New Zealand / NRV | RDI 8 mg ชาย; 18 mg หญิง; ตั้งครรภ์ 27 |
| Thailand / Thai FDA | ไทย: ใช้ Thai RDI และประกาศ อย./กระทรวงสาธารณสุขสำหรับฉลากและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ควรตีความเป็นขนาดรักษาโรค; ค่ารายผลิตภัณฑ์ต้องตรวจจากประกาศล่าสุดและสูตรจริง |
ตารางนี้ใช้เพื่อเปรียบเทียบแนวคิดของค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ ค่าแต่ละประเทศอาจใช้ชื่อและวิธีคำนวณต่างกัน เช่น RDA, AI, PRI หรือ NRV จึงไม่ควรนำมารวมเป็นค่าเดียว
เปรียบเทียบแหล่งอาหารธาตุเหล็ก
| อาหาร | ปริมาณต่อหน่วยบริโภค | ธาตุเหล็ก | %DV | กราฟเทียบ %DV | จำนวนหน่วยบริโภคเพื่อถึง 18 mg |
|---|---|---|---|---|---|
| ซีเรียลเสริมธาตุเหล็ก | 1 หน่วยบริโภค | 18 mg | 100% | 1.0 | |
| หอยนางรม | 3 oz | 8 mg | 44% | 2 | |
| ถั่วขาว | 1 ถ้วย | 8 mg | 44% | 2 | |
| เลนทิล | 1 ถ้วย | 6.6 mg | 37% | 3 | |
| ผักโขมสุก | 1/2 ถ้วย | 3.2 mg | 18% | 6 | |
| เนื้อวัว | 3 oz | 2.2 mg | 12% | 8 |
ใช้เป้าหมายหญิงวัยมีประจำเดือน; ผู้ชายต้องการต่ำกว่าและไม่ควรเสริมโดยไม่ตรวจ
ความปลอดภัย
ภาวะขาด
LOW: ระยะแรก ferritin ต่ำอาจอ่อนเพลีย ผมร่วง เล็บเปราะ หนาวง่าย สมาธิลด หรือออกกำลังได้น้อยลง เมื่อเป็นโลหิตจางอาจซีด เวียนศีรษะ ใจสั่น หายใจเหนื่อย หรือ pica
ได้รับมากเกินไป
UL: ผู้ใหญ่ UL ประมาณ 45 mg/วันจากอาหารเสริม/อาหารเสริมวิตามิน ขนาดสูงทำให้คลื่นไส้ ท้องผูก ปวดท้อง อุจจาระดำ และเหล็กเกินได้ การกลืนยาเหล็กโดยเด็กเป็นภาวะอันตราย
ข้อควรระวัง
ข้อควรระวัง: วิตามินซีช่วยดูดซึม แต่ชา กาแฟ แคลเซียม ไฟเตต และยาบางชนิดลดการดูดซึม ควรแยกจาก levothyroxine, quinolone/tetracycline และแคลเซียม
กลุ่มที่ควรพิจารณาเป็นพิเศษ
SP: หญิงมีประจำเดือนมาก ตั้งครรภ์ นักกีฬา endurance ผู้บริจาคเลือด เด็กเล็ก vegan และผู้มีเลือดออกทางเดินอาหารควรประเมิน ferritin/เลือดก่อนใช้ระยะยาว
แผนที่ความเสี่ยงแบบอ่านเร็ว
LOW: อาการเริ่มต้น
LOW: ระยะแรก ferritin ต่ำอาจอ่อนเพลีย ผมร่วง เล็บเปราะ หนาวง่าย สมาธิลด หรือออกกำลังได้น้อยลง เมื่อเป็นโลหิตจางอาจซีด เวียนศีรษะ ใจสั่น หายใจเหนื่อย หรือ pica
UL: ได้รับมากเกิน
UL: ผู้ใหญ่ UL ประมาณ 45 mg/วันจากอาหารเสริม/อาหารเสริมวิตามิน ขนาดสูงทำให้คลื่นไส้ ท้องผูก ปวดท้อง อุจจาระดำ และเหล็กเกินได้ การกลืนยาเหล็กโดยเด็กเป็นภาวะอันตราย
Precautions: ปฏิกิริยา/เวลา
ข้อควรระวัง: วิตามินซีช่วยดูดซึม แต่ชา กาแฟ แคลเซียม ไฟเตต และยาบางชนิดลดการดูดซึม ควรแยกจาก levothyroxine, quinolone/tetracycline และแคลเซียม
SP: กลุ่มพิเศษ
SP: หญิงมีประจำเดือนมาก ตั้งครรภ์ นักกีฬา endurance ผู้บริจาคเลือด เด็กเล็ก vegan และผู้มีเลือดออกทางเดินอาหารควรประเมิน ferritin/เลือดก่อนใช้ระยะยาว
ปฏิกิริยาและข้อพิจารณา
ปฏิกิริยากับยา
ODS ระบุปฏิกิริยากับ levodopa, levothyroxine, ยากลุ่ม proton pump inhibitors และยาปฏิชีวนะบางชนิด ธาตุเหล็กอาจลดการดูดซึมยาบางชนิดเมื่อรับประทานพร้อมกัน
ปฏิกิริยากับอาหาร
วิตามินซีช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็ก nonheme ส่วนแคลเซียม ไฟเตต โพลีฟีนอล ชา กาแฟ และอาหารใยอาหารสูงบางชนิดอาจลดการดูดซึมเมื่อรับประทานพร้อมกัน
บันทึกทางคลินิก
การประเมินสถานะธาตุเหล็กควรพิจารณา ferritin, transferrin saturation, ตัวชี้วัดการอักเสบ และบริบททางคลินิกเมื่อทำได้
ระดับหลักฐาน
High for essentiality, deficiency anemia, RDA, UL, and drug/food interaction precautions.