สังกะสี
สังกะสีเป็นแร่ธาตุปริมาณน้อยที่จำเป็นต่อหน้าที่ของเอนไซม์ โครงสร้างโปรตีน และการควบคุมหลายระบบ รวมถึงภูมิคุ้มกัน แผลหาย การสร้าง DNA และการเจริญเติบโต
ภาพรวม
บทบาทในร่างกาย
สังกะสีสนับสนุนเอนไซม์และ transcription factors จำนวนมาก จำเป็นต่อภูมิคุ้มกัน การสร้างโปรตีน การสร้าง DNA แผลหาย การเจริญเติบโต การรับรส และการรับกลิ่น
กลไกการทำงาน
สังกะสีทำหน้าที่เป็นโคแฟกเตอร์ของเอนไซม์ ช่วยคงโครงสร้างโปรตีนรวมถึง zinc-finger transcription factors และเกี่ยวข้องกับสัญญาณภายในเซลล์และการทำงานของเซลล์ภูมิคุ้มกัน
รูปแบบสาร
แร่ธาตุปริมาณน้อย ไม่มีแหล่งสะสมใหญ่ที่ปล่อยใช้ได้ง่าย จึงต้องได้รับสม่ำเสมอ แต่ขนาดสูงรบกวนทองแดงได้
คำตอบด่วนก่อนเลือกใช้
รูปแบบสารและการดูดซึม
รูปแบบในอาหาร
สังกะสีจากอาหารมักมาพร้อมสารอาหารอื่นและเป็นแนวทางแรกที่ควรให้ความสำคัญ
รูปแบบอาหารเสริม
zinc gluconate, picolinate, citrate, acetate, sulfate และ oxide
การเลือกใช้จริง
เลือกจากความจำเป็น ขนาดที่เหมาะสม ความทนต่อทางเดินอาหาร ยาที่ใช้อยู่ และโรคประจำตัว
เส้นทางการดูดซึมและการออกฤทธิ์
ควรกินคู่กับอะไร และควรเลี่ยงอะไร
Works Well With
Avoid / Use Caution
ช่วงเวลาที่เหมาะกับการรับประทาน
คำถามที่พบบ่อย
สังกะสีต้องกินคู่ทองแดงไหม
ถ้าใช้สังกะสีขนาดสูงหรือระยะยาวควรระวังทองแดงต่ำ แต่ไม่จำเป็นต้องเสริมทองแดงทุกคน
สังกะสีกินกับกาแฟหรือนมได้ไหม
แร่ธาตุบางชนิดอาจถูกรบกวนการดูดซึมจากอาหารหรือเครื่องดื่มบางประเภท ควรแยกเวลาหากใช้เพื่อแก้ภาวะขาด
สังกะสีใครควรระวังเป็นพิเศษ
SP: ผู้กินมังสวิรัติอาหารไฟเตตสูง ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์/ให้นมบุตร ผู้มีโรคลำไส้ และผู้ดื่มแอลกอฮอล์มากควรประเมินความเสี่ยง
อาหารและปริมาณอ้างอิง
| ช่วงอายุ/กลุ่ม | ผู้ชาย | ผู้หญิง | ตั้งครรภ์ | ให้นมบุตร | ขีดจำกัดสูงสุด |
|---|---|---|---|---|---|
| 1-3 ปี | 3 | 3 | – | – | UL 7 |
| 4-8 ปี | 5 | 5 | – | – | UL 12 |
| 9-13 ปี | 8 | 8 | – | – | UL 23 |
| 14-18 ปี | 11 | 9 | 12 | 13 | UL 34 |
| 19+ ปี | 11 | 8 | 11 | 12 | UL 40 |
เปรียบเทียบค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ
| ประเทศ/หน่วยงาน | ค่าอ้างอิงที่ใช้บ่อย |
|---|---|
| USA / NIH-FNB | RDA 11/8 mg ชาย/หญิง; ตั้งครรภ์ 11; UL 40 |
| Europe / EFSA | PRI ขึ้นกับ phytate intake ประมาณ 7.5-16.3 mg |
| Australia-New Zealand / NRV | RDI โดยทั่วไป 14 mg ชาย และ 8 mg หญิง |
| Thailand / Thai FDA | ไทย: ใช้ Thai RDI และประกาศ อย./กระทรวงสาธารณสุขสำหรับฉลากและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ควรตีความเป็นขนาดรักษาโรค; ค่ารายผลิตภัณฑ์ต้องตรวจจากประกาศล่าสุดและสูตรจริง |
ตารางนี้ใช้เพื่อเปรียบเทียบแนวคิดของค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ ค่าแต่ละประเทศอาจใช้ชื่อและวิธีคำนวณต่างกัน เช่น RDA, AI, PRI หรือ NRV จึงไม่ควรนำมารวมเป็นค่าเดียว
เปรียบเทียบแหล่งอาหารสังกะสี
| อาหาร | ปริมาณต่อหน่วยบริโภค | สังกะสี | %DV | กราฟเทียบ %DV | จำนวนหน่วยบริโภคเพื่อถึง 11 mg |
|---|---|---|---|---|---|
| หอยนางรม | 3 oz | 32 mg | 291% | 0.3 | |
| เนื้อวัว | 3 oz | 3.8 mg | 35% | 3 | |
| ปู | 3 oz | 3.2 mg | 29% | 3 | |
| ซีเรียลเสริมแร่ธาตุ | 1 หน่วยบริโภค | 2.8 mg | 25% | 4 | |
| เมล็ดฟักทอง | 1 oz | 2.2 mg | 20% | 5 | |
| โยเกิร์ต | 1 ถ้วย | 1.7 mg | 15% | 6 |
อาหารพืชที่มี phytate สูงอาจลดการดูดซึม zinc เมื่อเทียบกับอาหารทะเลหรือเนื้อสัตว์
ความปลอดภัย
ภาวะขาด
LOW: อาจทำให้แผลหายช้า ภูมิคุ้มกันลด ผมร่วง ผิวอักเสบ รับรส/กลิ่นลด เบื่ออาหาร หรือการเจริญเติบโตช้าในเด็ก ขาดรุนแรงอาจท้องเสีย ผิวหนังอักเสบ และเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ช้า
ได้รับมากเกินไป
UL: ผู้ใหญ่ UL ประมาณ 40 mg/วัน ขนาดสูงทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเสีย ปวดศีรษะ และใช้ต่อเนื่องอาจทำให้ขาดทองแดง โลหิตจาง ภูมิคุ้มกันผิดปกติ หรือ HDL ลด
ข้อควรระวัง
ข้อควรระวัง: แยกจาก quinolone/tetracycline, penicillamine และแร่ธาตุขนาดสูงบางชนิด ไม่ควรใช้ zinc nasal products เพราะเคยเกี่ยวข้องกับการสูญเสียการรับกลิ่น
กลุ่มที่ควรพิจารณาเป็นพิเศษ
SP: ผู้กินมังสวิรัติอาหารไฟเตตสูง ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์/ให้นมบุตร ผู้มีโรคลำไส้ และผู้ดื่มแอลกอฮอล์มากควรประเมินความเสี่ยง
แผนที่ความเสี่ยงแบบอ่านเร็ว
LOW: อาการเริ่มต้น
LOW: อาจทำให้แผลหายช้า ภูมิคุ้มกันลด ผมร่วง ผิวอักเสบ รับรส/กลิ่นลด เบื่ออาหาร หรือการเจริญเติบโตช้าในเด็ก ขาดรุนแรงอาจท้องเสีย ผิวหนังอักเสบ และเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ช้า
UL: ได้รับมากเกิน
UL: ผู้ใหญ่ UL ประมาณ 40 mg/วัน ขนาดสูงทำให้คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเสีย ปวดศีรษะ และใช้ต่อเนื่องอาจทำให้ขาดทองแดง โลหิตจาง ภูมิคุ้มกันผิดปกติ หรือ HDL ลด
Precautions: ปฏิกิริยา/เวลา
ข้อควรระวัง: แยกจาก quinolone/tetracycline, penicillamine และแร่ธาตุขนาดสูงบางชนิด ไม่ควรใช้ zinc nasal products เพราะเคยเกี่ยวข้องกับการสูญเสียการรับกลิ่น
SP: กลุ่มพิเศษ
SP: ผู้กินมังสวิรัติอาหารไฟเตตสูง ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์/ให้นมบุตร ผู้มีโรคลำไส้ และผู้ดื่มแอลกอฮอล์มากควรประเมินความเสี่ยง
ปฏิกิริยาและข้อพิจารณา
ปฏิกิริยากับยา
ODS ระบุปฏิกิริยากับยาปฏิชีวนะกลุ่ม quinolone และ tetracycline, penicillamine และยาขับปัสสาวะ thiazide สังกะสีอาจลดการดูดซึมยาปฏิชีวนะบางชนิดเมื่อรับประทานพร้อมกัน
ปฏิกิริยากับอาหาร
ไฟเตตในธัญพืชไม่ขัดสีและถั่วเมล็ดแห้งลดการดูดซึมสังกะสีได้ แม้อาหารกลุ่มนี้ยังเป็นแหล่งสังกะสีในอาหาร
บันทึกทางคลินิก
สังกะสีเป็นสารอาหารจำเป็น แต่การเสริมขนาดสูงเป็นประจำไม่เท่ากับการแก้ภาวะขาด ประโยชน์ทางคลินิกขึ้นกับข้อบ่งชี้ สถานะพื้นฐาน และขนาดที่ใช้
ระดับหลักฐาน
High for essentiality, deficiency effects, RDA, UL, and interaction cautions.