วิตามินดี
วิตามินดีเป็นวิตามินที่ละลายในไขมัน ช่วยการดูดซึมแคลเซียม การสร้างแร่ธาตุในกระดูก การทำงานของกล้ามเนื้อ และกระบวนการบางส่วนของภูมิคุ้มกัน
ภาพรวม
บทบาทในร่างกาย
วิตามินดีช่วยการดูดซึมแคลเซียมและฟอสฟอรัส สนับสนุนการสะสมแร่ธาตุในกระดูก ช่วยคงระดับแคลเซียมและฟอสเฟตในเลือด และเกี่ยวข้องกับกล้ามเนื้อและภูมิคุ้มกัน
กลไกการทำงาน
วิตามินดีถูกเปลี่ยนที่ตับเป็น 25-hydroxyvitamin D และที่ไตรวมถึงเนื้อเยื่ออื่นเป็น 1,25-dihydroxyvitamin D ซึ่งจับกับตัวรับวิตามินดีและควบคุมสมดุลแคลเซียม-ฟอสเฟตและการแสดงออกของยีน
รูปแบบสาร
วิตามินละลายในไขมัน สะสมได้บางส่วน และระดับเลือดขึ้นกับแสงแดด อาหาร อาหารเสริม การดูดซึมไขมัน ตับ ไต และโรคประจำตัว
คำตอบด่วนก่อนเลือกใช้
รูปแบบสารและการดูดซึม
Vitamin D3
cholecalciferol มักมาจาก lanolin หรือ lichen ในสูตร vegan หลักฐานส่วนใหญ่ชี้ว่าเพิ่ม 25(OH)D ได้ดีกว่า D2
Vitamin D2
ergocalciferol มักมาจากแหล่งพืช/ยีสต์ ใช้เพิ่มระดับวิตามินดีได้ แต่อาจคงระดับได้น้อยกว่า D3 ในหลายการศึกษา
25(OH)D
เป็นตัวชี้วัดหลักในเลือด ไม่ใช่รูปแบบอาหารเสริมทั่วไป และควรแปลผลตามบริบททางคลินิก
เส้นทางการดูดซึมและการออกฤทธิ์
ควรกินคู่กับอะไร และควรเลี่ยงอะไร
Works Well With
Avoid / Use Caution
ช่วงเวลาที่เหมาะกับการรับประทาน
คำถามที่พบบ่อย
วิตามิน D2 กับ D3 เลือกอะไรดี
ทั้งสองใช้เพิ่มระดับวิตามินดีได้ แต่ D3 มักเพิ่มระดับ 25(OH)D ได้มากกว่าและนานกว่า
กินวิตามินดีตอนท้องว่างได้ไหม
ดูดซึมได้บ้าง แต่การรับประทานพร้อมมื้ออาหารที่มีไขมันมักเหมาะกว่า
ต้องตรวจเลือดทุกคนไหม
ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน การตรวจควรพิจารณาตามความเสี่ยง อาการ โรคประจำตัว และคำแนะนำของผู้เชี่ยวชาญ
อาหารและปริมาณอ้างอิง
| ช่วงอายุ/กลุ่ม | ผู้ชาย | ผู้หญิง | ตั้งครรภ์ | ให้นมบุตร | ขีดจำกัดสูงสุด |
|---|---|---|---|---|---|
| 1-3 ปี | 15 | 15 | – | – | UL 63 |
| 4-8 ปี | 15 | 15 | – | – | UL 75 |
| 9-18 ปี | 15 | 15 | 15 | 15 | UL 100 |
| 19-70 ปี | 15 | 15 | 15 | 15 | UL 100 |
| >70 ปี | 20 | 20 | – | – | UL 100 |
เปรียบเทียบค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ
| ประเทศ/หน่วยงาน | ค่าอ้างอิงที่ใช้บ่อย |
|---|---|
| USA / NIH-FNB | RDA 15 mcg อายุ 1-70 ปี, 20 mcg >70 ปี; UL 100 mcg |
| Europe / EFSA | AI 15 mcg ภายใต้สมมติฐานแสงแดดน้อย |
| Australia-New Zealand / NRV | AI ผู้ใหญ่ 5-15 mcg ตามอายุ; สูงขึ้นในผู้สูงอายุ |
| Thailand / Thai FDA | ไทย: ใช้ Thai RDI และประกาศ อย./กระทรวงสาธารณสุขสำหรับฉลากและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ควรตีความเป็นขนาดรักษาโรค; ค่ารายผลิตภัณฑ์ต้องตรวจจากประกาศล่าสุดและสูตรจริง |
ตารางนี้ใช้เพื่อเปรียบเทียบแนวคิดของค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ ค่าแต่ละประเทศอาจใช้ชื่อและวิธีคำนวณต่างกัน เช่น RDA, AI, PRI หรือ NRV จึงไม่ควรนำมารวมเป็นค่าเดียว
เปรียบเทียบแหล่งอาหารวิตามินดี
| อาหาร | ปริมาณต่อหน่วยบริโภค | วิตามินดี | %DV | กราฟเทียบ %DV | จำนวนหน่วยบริโภคเพื่อถึง 20 mcg |
|---|---|---|---|---|---|
| น้ำมันตับปลา | 1 ช้อนโต๊ะ | 34 mcg | 170% | 0.6 | |
| ปลาเทราต์สุก | 3 oz | 16.2 mcg | 81% | 1.2 | |
| ปลาแซลมอน sockeye | 3 oz | 14.2 mcg | 71% | 1.4 | |
| เห็ดได้รับ UV | 1/2 ถ้วย | 9.2 mcg | 46% | 2 | |
| นมเสริมวิตามินดี | 1 ถ้วย | 2.9 mcg | 14% | 7 | |
| ไข่ | 1 ฟอง | 1.1 mcg | 6% | 18 |
อาหารธรรมชาติที่มีวิตามินดีสูงมีจำกัด ระดับร่างกายยังขึ้นกับแดดและปัจจัยสุขภาพ
ความปลอดภัย
ภาวะขาด
LOW: ระยะแรกอาจไม่มีอาการ หรือมีปวดเมื่อย กล้ามเนื้ออ่อนแรง เหนื่อยง่าย ปวดกระดูก หรือหกล้มง่าย หากขาดต่อเนื่องทำให้ rickets ในเด็กและ osteomalacia ในผู้ใหญ่ เพิ่มความเสี่ยงกระดูกบางในบางกลุ่ม กลุ่มเสี่ยงคือผู้โดนแดดน้อย ผิวเข้ม ผู้สูงอายุ ผู้มีภาวะดูดซึมไขมันผิดปกติ โรคไต/ตับ และทารกกินนมแม่อย่างเดียวโดยไม่เสริม
ได้รับมากเกินไป
UL: ผู้ใหญ่ไม่ควรเกิน 100 mcg/วัน หรือ 4,000 IU/วัน เว้นแต่แพทย์ดูแล พิษมักเกิดจากอาหารเสริมขนาดสูง ทำให้แคลเซียมในเลือดสูง คลื่นไส้ อาเจียน กระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย นิ่ว ไตเสียหาย หรือหัวใจเต้นผิดปกติได้
ข้อควรระวัง
ข้อควรระวัง: ระวังในผู้มีแคลเซียมสูง โรคไต โรค granulomatous, lymphoma, primary hyperparathyroidism หรือใช้ thiazide diuretics ควรประเมินปริมาณรวมจาก vitamin D เดี่ยว calcium+D และ multivitamin
กลุ่มที่ควรพิจารณาเป็นพิเศษ
SP: ผู้สูงอายุ ผู้รับแดดน้อย ผู้มีภาวะดูดซึมไขมันผิดปกติ ผู้ผ่าตัดลดน้ำหนัก ผู้ตั้งครรภ์ และผู้มีโรคไต/ตับควรพิจารณาตรวจ 25(OH)D และรับคำแนะนำเฉพาะบุคคล
แผนที่ความเสี่ยงแบบอ่านเร็ว
LOW: อาการเริ่มต้น
LOW: ระยะแรกอาจไม่มีอาการ หรือมีปวดเมื่อย กล้ามเนื้ออ่อนแรง เหนื่อยง่าย ปวดกระดูก หรือหกล้มง่าย หากขาดต่อเนื่องทำให้ rickets ในเด็กและ osteomalacia ในผู้ใหญ่ เพิ่มความเสี่ยงกระดูกบางในบางกลุ่ม กลุ่มเสี่ยงคือผู้โดนแดดน้อย ผิวเข้ม ผู้สูงอายุ ผู้มีภาวะดูดซึมไขมันผิดปกติ โรคไต/ตับ และทารกกินนมแม่อย่างเดียวโดยไม่เสริม
UL: ได้รับมากเกิน
UL: ผู้ใหญ่ไม่ควรเกิน 100 mcg/วัน หรือ 4,000 IU/วัน เว้นแต่แพทย์ดูแล พิษมักเกิดจากอาหารเสริมขนาดสูง ทำให้แคลเซียมในเลือดสูง คลื่นไส้ อาเจียน กระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย นิ่ว ไตเสียหาย หรือหัวใจเต้นผิดปกติได้
Precautions: ปฏิกิริยา/เวลา
ข้อควรระวัง: ระวังในผู้มีแคลเซียมสูง โรคไต โรค granulomatous, lymphoma, primary hyperparathyroidism หรือใช้ thiazide diuretics ควรประเมินปริมาณรวมจาก vitamin D เดี่ยว calcium+D และ multivitamin
SP: กลุ่มพิเศษ
SP: ผู้สูงอายุ ผู้รับแดดน้อย ผู้มีภาวะดูดซึมไขมันผิดปกติ ผู้ผ่าตัดลดน้ำหนัก ผู้ตั้งครรภ์ และผู้มีโรคไต/ตับควรพิจารณาตรวจ 25(OH)D และรับคำแนะนำเฉพาะบุคคล
ปฏิกิริยาและข้อพิจารณา
ปฏิกิริยากับยา
ODS ระบุปฏิกิริยากับ orlistat ยากลุ่ม statin สเตียรอยด์ และยาขับปัสสาวะ thiazide การใช้ thiazide ร่วมกับวิตามินดีอาจเพิ่มความเสี่ยงแคลเซียมสูงในผู้ไวต่อภาวะนี้
ปฏิกิริยากับอาหาร
วิตามินดีละลายในไขมัน การดูดซึมจึงดีขึ้นเมื่อรับประทานพร้อมอาหารที่มีไขมัน
บันทึกทางคลินิก
การตรวจและเสริมวิตามินดีควรแปลผลตามบริบททางคลินิก การเสริมใช้แก้ภาวะขาดได้ ส่วนคำกล่าวอ้างนอกเหนือจากกระดูกขึ้นกับโรคและระดับพื้นฐานของแต่ละคน
ระดับหลักฐาน
High for bone physiology, deficiency disease, RDA, and toxicity; variable for nonskeletal outcomes.