ไทอามีน หรือวิตามิน B 1
ไทอามีน หรือวิตามิน B1เกี่ยวข้องกับเมแทบอลิซึมพลังงาน หัวใจ และระบบประสาท โดยควรเริ่มจากอาหารก่อน และพิจารณาอาหารเสริมตามบริบทสุขภาพและความปลอดภัย
ภาพรวม
บทบาทในร่างกาย
ไทอามีน หรือวิตามิน B 1เกี่ยวข้องกับเมแทบอลิซึมพลังงาน หัวใจ และระบบประสาท
กลไกการทำงาน
ไทอามีน หรือวิตามิน B 1มีบทบาทต่อสรีรวิทยาปกติผ่านหน้าที่เฉพาะของสารอาหาร เช่น เอนไซม์ โครงสร้างเซลล์ การส่งสัญญาณ การขนส่ง หรือการควบคุมระบบต่าง ๆ ตามแหล่งอ้างอิงโภชนาการที่เชื่อถือได้
รูปแบบสาร
วิตามินบีละลายในน้ำ สะสมในร่างกายน้อย จึงต้องได้รับสม่ำเสมอจากอาหาร
คำตอบด่วนก่อนเลือกใช้
รูปแบบสารและการดูดซึม
รูปแบบในอาหาร
ไทอามีน หรือวิตามิน B 1จากอาหารมักมาพร้อมสารอาหารอื่นและเป็นแนวทางแรกที่ควรให้ความสำคัญ
รูปแบบอาหารเสริม
thiamine mononitrate, thiamine hydrochloride และ benfotiamine
การเลือกใช้จริง
เลือกจากความจำเป็น ขนาดที่เหมาะสม ความทนต่อทางเดินอาหาร ยาที่ใช้อยู่ และโรคประจำตัว
เส้นทางการดูดซึมและการออกฤทธิ์
ควรกินคู่กับอะไร และควรเลี่ยงอะไร
Works Well With
Avoid / Use Caution
ช่วงเวลาที่เหมาะกับการรับประทาน
คำถามที่พบบ่อย
วิตามิน B1 เกี่ยวข้องกับอาการชาไหม
การขาด B1 อาจมีผลต่อระบบประสาทได้ แต่อาการชามีหลายสาเหตุ ควรประเมินร่วมกับ B12 เบาหวาน ยา และโรคอื่น
ไทอามีน หรือวิตามิน B 1กินกับกาแฟหรือนมได้ไหม
ขึ้นกับชนิดวิตามิน หากเป็นวิตามินละลายในไขมันควรกินพร้อมอาหาร ส่วนวิตามินละลายในน้ำมักยืดหยุ่นกว่า
ไทอามีน หรือวิตามิน B 1ใครควรระวังเป็นพิเศษ
SP: ผู้ใช้แอลกอฮอล์ผิดปกติ ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวบางราย ผู้มีอาเจียนเรื้อรัง และผู้มี malabsorption ควรได้รับการดูแลเชิงคลินิก
อาหารและปริมาณอ้างอิง
| ช่วงอายุ/กลุ่ม | ผู้ชาย | ผู้หญิง | ตั้งครรภ์ | ให้นมบุตร | ขีดจำกัดสูงสุด |
|---|---|---|---|---|---|
| 1-3 ปี | 0.5 | 0.5 | – | – | ไม่กำหนด |
| 4-8 ปี | 0.6 | 0.6 | – | – | ไม่กำหนด |
| 9-13 ปี | 0.9 | 0.9 | – | – | ไม่กำหนด |
| 14-18 ปี | 1.2 | 1.0 | 1.4 | 1.4 | ไม่กำหนด |
| 19+ ปี | 1.2 | 1.1 | 1.4 | 1.4 | ไม่กำหนด |
เปรียบเทียบค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ
| ประเทศ/หน่วยงาน | ค่าอ้างอิงที่ใช้บ่อย |
|---|---|
| USA / NIH-FNB | RDA 1.2/1.1 mg ชาย/หญิง; ตั้งครรภ์/ให้นม 1.4 |
| Europe / EFSA | PRI ผูกกับพลังงาน ประมาณ 0.1 mg/MJ |
| Australia-New Zealand / NRV | RDI 1.2/1.1 mg ชาย/หญิง |
| Thailand / Thai FDA | ไทย: ใช้ Thai RDI และประกาศ อย./กระทรวงสาธารณสุขสำหรับฉลากและผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ไม่ควรตีความเป็นขนาดรักษาโรค; ค่ารายผลิตภัณฑ์ต้องตรวจจากประกาศล่าสุดและสูตรจริง |
ตารางนี้ใช้เพื่อเปรียบเทียบแนวคิดของค่าอ้างอิงระหว่างประเทศ ค่าแต่ละประเทศอาจใช้ชื่อและวิธีคำนวณต่างกัน เช่น RDA, AI, PRI หรือ NRV จึงไม่ควรนำมารวมเป็นค่าเดียว
เปรียบเทียบแหล่งอาหารวิตามินบี 1
| อาหาร | ปริมาณต่อหน่วยบริโภค | B1 | %DV | กราฟเทียบ %DV | จำนวนหน่วยบริโภคเพื่อถึง 1.2 mg |
|---|---|---|---|---|---|
| หมูสันนอกสุก | 3 oz | 0.8 mg | 67% | 1.5 | |
| ปลาเทราต์ | 3 oz | 0.4 mg | 33% | 3 | |
| ถั่วดำสุก | 1/2 ถ้วย | 0.4 mg | 33% | 3 | |
| เมล็ดทานตะวัน | 1 oz | 0.4 mg | 33% | 3 | |
| ข้าวกล้องสุก | 1 ถ้วย | 0.2 mg | 17% | 6 | |
| ขนมปังเสริมวิตามิน | 1 แผ่น | 0.2 mg | 17% | 6 |
ธัญพืชขัดสีที่ไม่เสริมวิตามินอาจมี B1 ต่ำกว่าอาหารไม่ขัดสีหรือ fortified grains
ความปลอดภัย
ภาวะขาด
LOW: อาจเริ่มจากอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร หงุดหงิด สมาธิลดลง ชาหรือแสบปลายมือเท้า หากขาดมากอาจเกิด beriberi กระทบเส้นประสาท กล้ามเนื้อ และหัวใจ หรือ Wernicke-Korsakoff ในผู้เสี่ยงสูงจากแอลกอฮอล์
ได้รับมากเกินไป
UL: ยังไม่มี UL ที่กำหนดสำหรับ thiamin จากอาหารหรืออาหารเสริมตามแหล่งอ้างอิงหลัก ผลข้างเคียงจากอาหารเสริมพบได้น้อย แต่ไม่ควรใช้ขนาดสูงแทนการหาสาเหตุอาการชา/อ่อนแรง
ข้อควรระวัง
ข้อควรระวัง: ผู้ดื่มแอลกอฮอล์มาก ผู้กินน้อยเรื้อรัง ผู้ใช้ยาขับปัสสาวะบางชนิด หรือหลังผ่าตัดลดน้ำหนักควรประเมินความเสี่ยงขาด
กลุ่มที่ควรพิจารณาเป็นพิเศษ
SP: ผู้ใช้แอลกอฮอล์ผิดปกติ ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวบางราย ผู้มีอาเจียนเรื้อรัง และผู้มี malabsorption ควรได้รับการดูแลเชิงคลินิก
แผนที่ความเสี่ยงแบบอ่านเร็ว
LOW: อาการเริ่มต้น
LOW: อาจเริ่มจากอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร หงุดหงิด สมาธิลดลง ชาหรือแสบปลายมือเท้า หากขาดมากอาจเกิด beriberi กระทบเส้นประสาท กล้ามเนื้อ และหัวใจ หรือ Wernicke-Korsakoff ในผู้เสี่ยงสูงจากแอลกอฮอล์
UL: ได้รับมากเกิน
UL: ยังไม่มี UL ที่กำหนดสำหรับ thiamin จากอาหารหรืออาหารเสริมตามแหล่งอ้างอิงหลัก ผลข้างเคียงจากอาหารเสริมพบได้น้อย แต่ไม่ควรใช้ขนาดสูงแทนการหาสาเหตุอาการชา/อ่อนแรง
Precautions: ปฏิกิริยา/เวลา
ข้อควรระวัง: ผู้ดื่มแอลกอฮอล์มาก ผู้กินน้อยเรื้อรัง ผู้ใช้ยาขับปัสสาวะบางชนิด หรือหลังผ่าตัดลดน้ำหนักควรประเมินความเสี่ยงขาด
SP: กลุ่มพิเศษ
SP: ผู้ใช้แอลกอฮอล์ผิดปกติ ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยหัวใจล้มเหลวบางราย ผู้มีอาเจียนเรื้อรัง และผู้มี malabsorption ควรได้รับการดูแลเชิงคลินิก
ปฏิกิริยาและข้อพิจารณา
ปฏิกิริยากับยา
ปฏิกิริยากับยาขึ้นกับชนิดสารอาหาร ขนาดอาหารเสริม ยาที่ใช้ และโรคประจำตัว ผู้ใช้ยาประจำควรตรวจสอบข้อมูลปฏิกิริยาจากแหล่งทางคลินิกหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
ปฏิกิริยากับอาหาร
การดูดซึมอาจแตกต่างตามองค์ประกอบอาหาร รูปแบบอาหารเสริม ขนาด และเวลาในการรับประทาน โดยควรเริ่มจากอาหารเป็นหลักเมื่อทำได้
บันทึกทางคลินิก
ควรแยกบทบาทจำเป็นของสารอาหารออกจากคำกล่าวอ้างเรื่องประโยชน์ของอาหารเสริม การใช้อาหารเสริมเหมาะเมื่อได้รับไม่เพียงพอ มีความต้องการเพิ่มขึ้น เสี่ยงขาด หรือมีข้อบ่งชี้ทางคลินิก
ระดับหลักฐาน
High for essential nutrient role; nutrient-specific supplementation benefits depend on baseline status and clinical context.